TOMATEN, TOMATEN, TOMATEN

Tomaten, tomaten…

Wist je dat er duizenden (zeker 5000) verschillende soorten tomaten bestaan? Ze zijn niet altijd rood, er bestaan ook oranje of gele tomaten, en zelfs witte en donkerpaarse. Dit zijn gekweekte varianten, met elk hun eigen smaak en eigenschappen. De tomatenplant komt oorspronkelijk uit Zuid-Amerika, Meso Amerika waar de voorvaderen van de Inca’s en de Maya’s kleine varianten kweekten. Toen de Spanjaarden Mexico veroverden was de plant daar al ingeburgerd. De Spaanse conquistadores stuurden planten met kleine gele vruchten, die in het Nahuatl, de taal van de Azteken xitomatl, werden genoemd, naar Spanje (het woord is verwant aan een ander Azteeks woord, namelijk xipotatl, de aardappel – vergelijk het Engelse potato en tomato). Toen de planten voor het eerst door ontdekkingsreizigers in Europa werden gebracht, werden ze als sierplanten gebruikt. Omdat de plant familie is van de giftige nachtschade, dacht men dat de vruchten giftig zouden zijn. (De onrijpe, groene tomaten kun je beter niet eten, deze bevatten namelijk wat van de giftige stof solanine. Bij het rijp worden, verdwijnt de solanine. (Van een enkele groene tomaat ga je trouwens niet dood, de hoeveelheid van het gif is erg klein)). Rond 1750 kwam men er in Italië en de Provence achter dat de gele vruchtjes, “pomo d’oro”( Italiaans voor “gouden appel”), eetbaar waren. Door kruisen en selecteren kreeg de tomaat de rode kleur en vanaf 1850 is het een veelgebruikte groente in de Europese keuken.

Is de tomaat nu een groente of fruit?

Tomaten werden in 1893 door het Hooggerechtshof in de Verenigde Staten officieel als groente geclassificeerd. Er was discussie over of de tomaat nu groente of fruit was. Omdat er verschillende belastingtarieven voor die twee zaken golden, waren de belangen groot genoeg om het vraagstuk aan de rechter voor te leggen. Hoewel de tomaat dus een vrucht is, afkomstig van de tomatenplant, is de populaire vrucht culinair gezien een groente.

Hoe eet je de tomaat? En waar is het allemaal goed voor?

Tomaten kun je rauw, gekookt, gebakken, gekonfijt of gedroogd eten. Dus met recht een veelzijdige groente. We kunnen tomaat volop verwerken in salades, soepen of gewoon als snack. Je kunt ze het beste buiten de koelkast bewaren; Bij een temperatuur die lager ligt dan 12 graden Celsius, wordt de kwaliteit minder.

  • Tomaten zijn werkzaam tegen hoofdpijn en katers. De oorzaak van hoofdpijn en vermoeidheid kan liggen bij de zuurheid van je lichaam. Tomaten hebben een alkalische werking en kunnen hierbij weerstand bieden.
  • Vermoeid? Eet een tomaat! Zorgt voor een gezonde oppepper.
  • Tomaten bevatten een goede hoeveelheid bètacaroteen. Bètacaroteen wordt ook wel provitamine A genoemd, omdat het in je lichaam wordt omgezet naar vitamine A. Ook deze stof is zowel een kleurstof als een antioxidant.Bètacaroteen helpt onder andere bij het bestrijden van vrije radicalen, het gezond houden van je longen, etc.
  • Tomatenpuree werkt tegen rimpels en huidveroudering. Het heeft echter wel pas effect als je 10 eetlepels puree per dag eet en dit aanlengt met olijfolie voor een betere opname capaciteit. Bij diverse proefpersonen is gebleken dat de huid 30% beter bestand was geworden tegen UV-stralen! Ook is gebleken dat de procollageenlaag in de huid sterk toenam. Procollageen is een eiwit dat de huidstructuur helpt verbeteren.
  • De kracht van een tomaat is Lycopeen. Dit is een natuurlijk pigment waaraan een tomaat zijn rode kleur te danken heeft. Het staat bekend als een krachtig antioxidant! Hoe roder een tomaat, hoe groter de hoeveelheid lycopeen. Uit onderzoek is gebleken dat mensen met een laag gehalte lycopeen meer risico liepen op een hartaanval of een beroerte dan mensen met een hoger lycopeengehalte. Tevens zijn tomaten rijk aan kalium; een mineraal dat een bloeddrukverlagende werking heeft. Dit is een belangrijk mineraal als je bloeddruk verhoogd is, omdat een hoge bloeddruk een grote risicofactor is voor diverse hart- en vaatziektes.
  • Tomaten zijn een goede bron van vitamine C. Deze vitamine draagt bij aan een goed functionerend immuunsysteem. Verder draagt vitamine C bij aan een gezonde huid, de opname van plantaardig ijzer en het sterk houden van je botten en tanden.
  • Tomatenpuree/saus is gezonder dan verse tomaten. Het koken van voedsel gaat meestal gepaard met met verlies aan voedingsstoffen, maar bij de tomaat wordt de hoeveelheid lypoceen vergroot. Als je tomaten combineert met een kleine hoeveelheid gezond vet, zoals olijfolie of avocado, neemt je lichaam de lycopeen beter op.
  • Het eten van tomaten kan je helpen om je stoelgang gezond te houden en obstipatie te voorkomen. Dit komt doordat tomaten veel vocht en vezels bevatten. De combinatie van deze twee zorgt ervoor dat je ontlasting meer volume krijgt en soepel blijft.

Voedingsstoffen in de tomaten

Tomaten bevatten veel vitamine C, carotenen, vitamine B1, vitamine B2 en vitamine B6 en de mineralen kalium, fosfor en magnesium. De tomaat bevat een kleurstof, namelijk lycopeen, die de menselijke cellen kan beschermen tegen de nadelige invloeden van stikstofdioxiden. Stikstofdioxiden zitten onder meer in tabaksrook en in uitlaatgassen. Lycopeen speelt mogelijk ook een rol bij bescherming tegen kanker. Het behoort tot de plantenkleurstoffen die bekendstaan als de zogenaamde carotenoïden. Tomaten werden als afrodisiacum aangeprezen, vandaar de bijnaam “pommes d’amour” in het Frans.

De rijpe vrucht is dan wel gezond, maar dit is in tegenstelling tot de rest van de plant, die giftig is: de plant hoort tot het geslacht nachtschade. Ondanks de verschillende voordelen die tomaten bieden, is het raadzaam om ze met mate te eten als je gevoelig bent voor groentes uit deze nachtschade familie. De kans bestaat dat je gevoelig bent voor de lectines die in tomaat zitten.De Fransen verwijderen de pitten en de schil van de tomaat om de grootste concentratie lectines te ontwijken. Als je veel tomaat eet of een gevoelige spijsvertering hebt, is het raadzaam om dit ook te doen. De gifstof in deze plant heet tomatine; het is een glycoalkaloïde. De stof wordt door de plant geproduceerd als afweerstof tegen allerlei ziekteverwekkers en is ook giftig voor de mens. Bij het rijpen van de vrucht verdwijnt de gifstof hieruit, hierdoor wordt de vrucht eetbaar maar ook gevoeliger voor schimmels en bacteriën.

Nog een leuke oud Hollandse tongbreker tot slot:

Toentomatentomatentomatentovrat